Đỏ mắt là triệu chứng, không phải là bệnh
Trong nhãn khoa, đỏ mắt là một trong những triệu chứng phổ biến nhất nhưng cũng dễ gây hiểu lầm nhất. Cũng giống như sốt không phải là một bệnh mà là phản ứng của cơ thể trước nhiều nguyên nhân khác nhau, đỏ mắt chỉ là biểu hiện cho thấy đôi mắt đang gặp một vấn đề nào đó.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), viêm kết mạc, hay còn gọi là đau mắt đỏ, là nguyên nhân thường gặp gây đỏ mắt. Tuy nhiên, đỏ mắt cũng có thể xuất phát từ dị ứng, khô mắt, viêm bờ mi, viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, glôcôm cấp hoặc nhiều bệnh lý khác của mắt.
Ngay cả ghèn mắt cũng không phải là "dấu hiệu nhận diện" tuyệt đối của đau mắt đỏ. Ghèn vàng hoặc xanh, đặc và khiến hai mí mắt dính chặt sau khi ngủ thường gặp trong viêm kết mạc do vi khuẩn; dịch tiết trong hoặc nhầy trắng kèm chảy nước mắt thường gặp ở viêm kết mạc do virus; trong khi ngứa dữ dội, chảy nước mắt ở cả hai mắt lại gợi ý nhiều hơn đến viêm kết mạc dị ứng. Tuy nhiên, những biểu hiện này chỉ mang tính định hướng ban đầu và có thể chồng lấp giữa nhiều bệnh lý.
Đây cũng là lý do các bác sĩ không bao giờ chẩn đoán bệnh chỉ bằng một đôi mắt đỏ, mà cần thăm khám toàn diện để xác định chính xác cấu trúc nào của mắt đang bị tổn thương.
Những "kẻ mạo danh" nguy hiểm
Điều khiến các bác sĩ nhãn khoa lo ngại không phải là số người mắc đau mắt đỏ, mà là rất nhiều người mặc định "cứ đỏ mắt là đau mắt đỏ".
Thực tế, viêm giác mạc là một trong những "kẻ mạo danh" nguy hiểm nhất. Giai đoạn đầu, bệnh cũng khiến mắt đỏ, chảy nước mắt, cộm và có ghèn như viêm kết mạc. Tuy nhiên, tổn thương lại nằm ở giác mạc, lớp mô trong suốt có vai trò quyết định chất lượng thị lực. Nếu không được điều trị kịp thời, đặc biệt khi nguyên nhân do vi khuẩn, nấm hoặc virus herpes, người bệnh có thể bị loét giác mạc, để lại sẹo vĩnh viễn hoặc mất thị lực.
Viêm bờ mi cũng là bệnh rất dễ bị nhầm lẫn. Người bệnh thường đỏ mắt, ngứa, nhiều ghèn, đóng vảy quanh chân lông mi và tái phát nhiều lần. Trong khi đó, viêm túi lệ lại gây chảy nước mắt, ghèn nhiều và sưng đau vùng góc trong mắt do tắc nghẽn đường dẫn nước mắt.
Ngay cả hội chứng khô mắt, căn bệnh ngày càng phổ biến ở người làm việc nhiều với máy tính, sử dụng điện thoại kéo dài hoặc thường xuyên ở trong môi trường điều hòa, cũng có thể gây đỏ mắt, cộm rát và tiết nhiều dịch nhầy khiến người bệnh lầm tưởng mình đang bị đau mắt đỏ.
Đáng lo ngại hơn là các bệnh lý cấp cứu như viêm màng bồ đào hoặc cơn glôcôm góc đóng cấp. Cả hai đều có thể khởi đầu bằng một đôi mắt đỏ nhưng nhanh chóng xuất hiện các dấu hiệu như đau nhức dữ dội, nhìn mờ, sợ ánh sáng, nhìn thấy quầng xanh đỏ quanh đèn hoặc buồn nôn. Đây là những tình trạng cần được xử trí khẩn cấp vì việc chậm trễ có thể dẫn đến tổn thương thị lực không hồi phục.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có khoảng 2,2 tỷ người trên thế giới đang sống với tình trạng suy giảm thị lực hoặc mù lòa, trong đó ít nhất 1 tỷ trường hợp có thể phòng ngừa hoặc điều trị được nếu được phát hiện và can thiệp kịp thời. Thông điệp này càng nhấn mạnh ý nghĩa của việc nhận diện đúng bệnh ngay từ những dấu hiệu đầu tiên, thay vì tự điều trị dựa trên suy đoán.
Sai lầm phổ biến: Tự mua thuốc khi chưa biết mình mắc bệnh gì
Theo ThS.BS Mai Thị Anh Thư, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Mắt Hà Nội 2:"Điều đáng lo là nhiều bệnh nhân cứ thấy đỏ mắt thì nghĩ ngay mình bị đau mắt đỏ. Thực tế, mắt đỏ và nhiều ghèn là triệu chứng chung của rất nhiều bệnh lý như viêm giác mạc, viêm bờ mi, viêm túi lệ hay các bệnh lý giác mạc khác. Mỗi bệnh có nguyên nhân và phương pháp điều trị riêng. Nếu tự ý chẩn đoán hoặc dùng thuốc không phù hợp, đặc biệt là các thuốc nhỏ mắt chứa corticoid, hậu quả có thể rất nghiêm trọng."
Đây cũng là sai lầm mà các bác sĩ thường xuyên gặp trong thực hành lâm sàng. Không ít người bệnh sử dụng lại đơn thuốc cũ, mượn thuốc của người thân hoặc mua thuốc nhỏ mắt theo lời giới thiệu mà không biết thành phần thuốc có thể không phù hợp với bệnh mình đang mắc.
Theo AAO (Viện Nhãn khoa Hoa Kỳ), việc sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi chưa có chỉ định có thể che lấp triệu chứng, làm chậm quá trình lành giác mạc, tăng nguy cơ nhiễm trùng và khiến một số bệnh như viêm giác mạc do virus herpes diễn biến nặng hơn. Trong nhiều trường hợp, đây chính là nguyên nhân làm mất đi "thời gian vàng" để điều trị.
Bộ Y tế cũng khuyến cáo người dân không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt khi chưa được bác sĩ thăm khám và cần đến cơ sở chuyên khoa ngay nếu mắt đỏ kèm đau nhức nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng, sưng mi hoặc triệu chứng kéo dài không cải thiện.
Đừng chỉ quan tâm triệu chứng, hãy tìm nguyên nhân
Một đôi mắt đỏ không thể tự nói cho chúng ta biết đó là đau mắt đỏ, viêm giác mạc hay một bệnh lý nguy hiểm khác. Điều duy nhất mà nó đang làm là phát đi tín hiệu cầu cứu.
Vì vậy, thay vì tự hỏi "Mình có bị đau mắt đỏ không?", câu hỏi quan trọng hơn là "Điều gì đang khiến mắt mình đỏ?"
Chỉ khi được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám, xác định đúng nguyên nhân và điều trị phù hợp, người bệnh mới có thể bảo vệ thị lực một cách an toàn. Trong nhãn khoa, có những bệnh chỉ chậm vài ngày đã để lại di chứng lâu dài, nhưng cũng có những trường hợp chỉ cần được chẩn đoán đúng ngay từ đầu là có thể giữ gìn được thị lực.
Đừng để một đôi mắt đỏ đánh lừa bạn. Bởi đôi khi, điều nguy hiểm nhất không phải là đau mắt đỏ, mà là một căn bệnh khác đang âm thầm "mạo danh" nó.
